ΚΑΝΟΝΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ

Κοινωνικά Δίκτυα και Ειδήσεις

Πρακτικές

Ο δημοσιογράφος στα social media πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στην επαγγελματική του υπόσταση και την προσωπική του ζωή και ιδιωτικότητα.

Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να γνωρίζει ότι ακόμα και κάποια «posts» ή μηνύματα, που προορίζονται ως ιδιωτικά, μπορούν πολύ εύκολα να κοινοποιηθούν και να διαμοιραστούν, όπως ακριβώς ένα email μπορεί να προωθηθεί και οι συνομιλίες να ηχογραφηθούν. Συνεπώς, οι δημοσιογράφοι δεν πρέπει ποτέ να θεωρούν ότι οι αναρτήσεις τους είναι ιδιωτικές και όχι επαγγελματικές και να παραβιάζουν τον κώδικα δεοντολογίας του Μέσου στο οποίο εργάζονται.

Ουσιαστικά όσο βρίσκονται στο περιβάλλον των social media είναι διαρκώς σε «κοινή θέα». Τα κοινωνικά δίκτυα αναδεικνύουν το γεγονός ότι οι δημοσιογράφοι θεωρούνται από το κοινό δημοσιογράφοι όλο το 24ωρο.

Τι ισχύει για «Retweets», «Reblogging» και «Reposts»;

Η καλύτερη πρακτική είναι να επισυνάπτει κάποιο σχόλιο σε αναρτήσεις άλλων για να εντάσσονται στο κατάλληλο νοηματικό πλαίσιο, ώστε η αναπαραγωγή (repost) ενός άρθρου ή μιας άποψης να μην εκλαμβάνεται ως προσυπογραφή του.

Οι Οργανισμοί μας θεωρούν αποδεκτά τα «retweet» και τα «share» άρθρων με σκληρή άποψη, αρκεί στις πληροφορίες του προφίλ του δημοσιογράφου στο εκάστοτε κοινωνικό δίκτυο να ξεκαθαρίζεται ότι το «retweet» δεν συνιστά προσυπογραφή.

Η πλέον συνήθης πρακτική για δημοσιογράφους μεγάλων ειδησεογραφικών οργανισμών και εφημερίδων είναι να αναγράφεται στο bio τους η φράση «RTs are not endorsements», δηλαδή: «Τα Retweets δεν υποδηλώνουν προσυπογραφή ή πιο απλά το retweet δε σημαίνει ότι συμφωνώ με αυτό που αναπαράγω».

Οργισμένοι Διάλογοι

Σε γενικές γραμμές, οι δημοσιογράφοι πρέπει να αποφεύγουν να εμπλέκονται σε οργισμένους διαλόγους με συναδέλφους δημοσιογράφους, πηγές ή μέλη του κοινού για οποιοδήποτε θέμα. Έχουν την υποχρέωση να αντιμετωπίζουν τους άλλους με σεβασμό.

Μπορεί να υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις –για παράδειγμα, δημοσιογράφοι που πληρώνονται για να εκφράζουν ανοιχτά απόψεις, μπορεί να ωφελήσουν τον ειδησεογραφικό τους Οργανισμό με το να «φουντώσουν» λίγο την αντιπαράθεση σε ένα θέμα, ωστόσο, θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί να μην ξεπεράσουν τα όρια και φτάσουν στην λεκτική κακοποίηση.

Ακόμη και οι δημοσιογράφοι των «στρατευμένων» Μέσων Ενημέρωσης μπορούν φυσικά να συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο για θέματα γενικού ενδιαφέροντος που ενθαρρύνει την ανταλλαγή απόψεων και βοηθά στην πληροφόρηση των θεατών και αναγνωστών.

Αναφορά ταυτότητας

Σε γενικές γραμμές, οι δημοσιογράφοι πρέπει να εμφανίζονται επωνύμως στα social media, αναγράφοντας το όνομα και το Μέσο, για το οποίο εργάζονται στα βιογραφικά σημειώματα των προφίλ τους στα διάφορα κοινωνικά δίκτυα. Ελάχιστες εξαιρέσεις μπορεί να υπάρξουν σε αυτόν τον κανόνα – για παράδειγμα, μπορεί να επιτραπεί σε έναν δημοσιογράφο να δημιουργήσει ένα προφίλ/λογαριασμό με στόχο να κινηθεί μυστικά για τις ανάγκες μιας δημοσιογραφικής έρευνας.

Η πρακτική αυτή είναι επικίνδυνη και θα πρέπει να επιλέγεται πολύ σπάνια και μόνο σε περιπτώσεις διερεύνησης θεμάτων υψηλής σημασίας που δεν μπορούν να ερευνηθούν με άλλο τρόπο.

Δεν αρκεί, όμως, μόνο η αναφορά του ονόματος και του Μέσου, για να κερδίσει ο δημοσιογράφος το στοίχημα της αξιοπιστίας στο περιβάλλον των social media. Όταν συναντά μια πηγή δια ζώσεις μπορεί να αποδείξει το ποιος είναι και να κερδίσει την εμπιστοσύνη του άλλου, επιδεικνύοντας τη δημοσιογραφική του ταυτότητα ή επαγγελματική κάρτα. Στα κοινωνικά δίκτυα, η αξιοπιστία και η εμπιστοσύνη κερδίζονται μέσα από την επιμονή και με το να «χτίζει» κανείς επαφές μέσω της διάδρασης και του «sharing».

Χρησιμοποιώντας τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης για να κοινοποιούμε ειδήσεις

Οι δημοσιογράφοι πρέπει να αναφέρουν μόνο ειδήσεις που προέρχονται από επίσημες πηγές, να αποφεύγουν τις φήμες είτε τις βρουν σε κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης, είτε την ακούσουν τυχαία σε κάποιο δημόσιο χώρο. Μια εξαίρεση θα μπορούσε να είναι, αν η ύπαρξη μιας τέτοιας φήμης παρουσιάζει από μόνης της δημοσιογραφικό ενδιαφέρον (για παράδειγμα, αν ανυπόστατες φήμες παρακινούν έναν εκλεγμένο αξιωματούχο να δώσει συνέντευξη Τύπου για να ξεκαθαρίσει το τοπίο). Εξαίρεση δικαιολογείται και στην περίπτωση δημοσιογράφων που ειδικεύονται στη χρήση των social media για την επιβεβαίωση φημών μέσω crowdsourcing (άντληση πληροφοριών από χρήστες). Στην περίπτωση αυτή, υλικό που αποτελεί απλή φήμη θα πρέπει να παρουσιάζεται ξεκάθαρα ως τέτοιο.

Κάθε Μέσο έχει συγκεκριμένη πολιτική σχετικά με αν και υπό ποιες συνθήκες το ίδιο το Μέσο, ή οι δημοσιογράφοι του, θα μπορούν να κάνουν tweet ή να «ποστάρουν» πληροφορίες που έχουν αποκαλυφθεί από άλλον δημοσιογραφικό Οργανισμό ή από άλλον ρεπόρτερ. Μπορούν να το κάνουν μόνο αν γνωρίζουν καλά τον ρεπόρτερ από τον οποίο προήλθαν η πληροφορίες. ‘Η ίσως μόνον αν η πηγή αναφέρεται και είναι αξιόπιστη. Επίσης μπορούν το κάνουν μόνο αν το Μέσο στο οποίο εργάζονται έχει ήδη χρησιμοποιήσει την εν λόγω πληροφορία σε δικό του ρεπορτάζ.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι λογικό για το δημοσιογράφο να αναπαράγει την πληροφορία που προέρχεται από ανάρτηση ενός δημοσίου προσώπου. Ωστόσο:

  • Θα πρέπει να είναι βέβαιος ο δημοσιογράφος ότι ο λογαριασμός (account) είναι αυθεντικός. Η καλύτερη προσέγγιση είναι να ρωτήσει ο δημοσιογράφος κάποιον εκπρόσωπο, αν ο λογαριασμός είναι πραγματικός/αυθεντικός (και να το έχει κάνει αυτό πριν «σκάσει» η είδηση). 
  • Όταν επιβεβαιώσει την αυθεντικότητα ενός λογαριασμού (account), ο δημοσιογράφος πρέπει να μάθει ό,τι μπορεί σχετικά με το ποιος το διαχειρίζεται. Θα μπορέσει να πάρει καλύτερες αποφάσεις αν μια διασημότητα ή αν ένας υπάλληλός του για παράδειγμα, είναι αυτός που στην πραγματικότητα τουιτάρει. 
Ο δημοσιογράφος οφείλει να προσέχει πολύ τις ενδείξεις που υποδηλώνουν ότι κάποιο account μπορεί να έχει παραβιαστεί, όπως ασυνήθιστες αναρτήσεις (posts), απρόσμενα λάθη γραμματικής ή απερίφραστα διατυπωμένες πολιτικές απόψεις, έξω από τα δόντια. 

Ανεξάρτητα από το τι είδους Μέσο Ενημέρωσης εκπροσωπεί, ο δημοσιογράφος θα χρειαστεί να σκεφτεί ζητήματα ασφάλειας που ενδέχεται να ανακύπτουν από την απόφασή του να «τουϊτάρει» ή να αναρτήσει κάτι στα social media. Πηγές, απλοί πολίτες, πρωταγωνιστές του ρεπορτάζ ή και συνάδελφοι δημοσιογράφοι μπορεί να τεθούν σε κίνδυνο από ένα απρόσεκτο tweet ή post, όπως για παράδειγμα να αναφέρει την ακριβή τοποθεσία κάποιου μέσα σε εμπόλεμη ζώνη ή να αποκαλύπτει την ταυτότητα μιας πηγής που ρίσκαρε τη ζωή της για να παρέχει πληροφορίες στον ίδιο. Όποτε ο δημοσιογράφος έχει την παραμικρή αμφιβολία ως προς αυτό δεν θα πρέπει να κάνει οποιαδήποτε ανάρτηση.

Σε κάθε περίπτωση, τα κοινωνικά δίκτυα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να «κόβει δρόμο» ο δημοσιογράφος στο ρεπορτάζ, καθώς άλλες μέθοδοι όπως το να πάρει ένα τηλέφωνο ή να χτυπήσει μια πόρτα, μπορούν να προσφέρουν πιο αξιόπιστη και ολοκληρωμένη πληροφόρηση.

Για παράδειγμα, όταν ένα κομβικό ερώτημα σε ένα θέμα απαντάται μόνο εν μέρει ή εμμέσως από το tweet ενός κυβερνητικού αξιωματούχου, ο δημοσιογράφος δεν πρέπει να συμβιβάζεται ή να αρκείται σε αυτό: πρέπει να βρει τον ίδιο τον αξιωματούχο και να μάθει περισσότερα.

Είναι επιτρεπτό για έναν δημοσιογράφο να κάνει φίλο ή να ακολουθεί μια πηγή, ωστόσο, οφείλει να προσπαθήσει να ακολουθεί ή έστω να επιχειρήσει να κάνει «friend» ανθρώπους και από τις δύο πλευρές ενός αμφιλεγόμενου θέματος, για να αποφύγει να κατηγορηθεί για μεροληψία.

Παράλληλα, πρέπει να σκεφτεί προσεκτικά προτού κάνει «friend» ή «ακολουθήσει» κάποιον που του παρέχει πληροφορίες ανώνυμα –γιατί αυτή του η κίνηση μπορεί να αποκαλύψει την ταυτότητα της πηγής. Ο δημοσιογράφος οφείλει να ρωτά την πηγή του αν είναι σύμφωνη με αυτό και αν έχει αμφιβολίες, τότε θα πρέπει να το αποφεύγει. Οι δημοσιογράφοι δεν πρέπει να θεωρούν πως οτιδήποτε αναρτάται σε ένα κοινωνικό δίκτυο είναι και δημόσιο υλικό.

Οι δημοσιογράφοι που επιθυμούν να παραθέσουν λέξη προς λέξη ένα post που κοινοποιήθηκε σε πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων, καλό είναι να επικοινωνήσουν με αυτόν που έκανε την ανάρτηση και τουλάχιστον να τον ενημερώσουν ότι σκοπεύουν να παραθέσουν αποφθεγματικά το εν λόγω post.

Συνιστάται αναγκαίο να επιβεβαιώσουν πρώτα ότι η ανάρτηση που αναπαράγουν αντανακλά τον γενικότερο τόνο/ύφος των αναρτήσεων του συγκεκριμένου χρήστη. Σε κάθε περίπτωση, όταν παραθέτουν περιεχόμενο από αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, θα πρέπει να αποσαφηνίζουν ότι προέρχεται από κοινωνικό δίκτυο και συγκεκριμένα από ποιο.

Λάθη και διορθώσεις

Οι δημοσιογράφοι πρέπει να κάνουν τα πάντα ώστε να αποφεύγουν λάθη στις αναρτήσεις τους. Ένα λάθος σε post στα κοινωνικά δίκτυα δεν θα πρέπει να θεωρείται λιγότερο σοβαρό από ένα λάθος που δημοσιεύεται με άλλο τρόπο.

Με δεδομένο αυτό, λάθη θα γίνουν και θα πρέπει να διορθώνονται. Η καλύτερη πρακτική στα κοινωνικά δίκτυα είναι να δημοσιεύει ο δημοσιογράφος μια νέα ανάρτηση με τις σωστές πληροφορίες, σημειώνοντας ότι διορθώνει προηγούμενη ανάρτηση και παραθέτοντας (π.χ. μέσω ενός στιγμιοτύπου - screenshot) τι ακριβώς πήγε στραβά. Η αρχική ανάρτηση πρέπει να μην σβήνεται για λόγους διαφάνειας, εκτός αν μπορεί να εγείρει ζητήματα συκοφαντίας, προσβολής ή να αποδειχθεί με οποιοσδήποτε τρόπο νομικά προβληματική.

Το Facebook, δίνει τη δυνατότητα της τροποποίησης μιας ανάρτησης μετά τη δημοσίευση και δίνει στους αναγνώστες τη δυνατότητα με εύκολο τρόπο να δουν το ιστορικό των τροποποιήσεων. Θα πρέπει να αποφασίζει κανείς αν και πως θα χρησιμοποιήσει ένα τέτοιο εργαλείο.

Μια καλή προσέγγιση είναι να τροποποιείται οποιοδήποτε post απαιτεί διόρθωση, και να γίνεται συμπληρωματική ανάρτηση ή σχόλιο εξηγώντας τι άλλαξε και γιατί.

Πρακτικές
  • Να αποφεύγεται η έκφραση γνώμης στα social media πάνω σε ζητήματα που εγείρουν διαφωνίες. Ακόμα και οι προσωπικές αναρτήσεις ή τα posts για θέματα άσχετα με το ρεπορτάζ που καλύπτει ο εν λόγω δημοσιογράφος, μπορούν να συνδεθούν με το Μέσο Ενημέρωσης και να πλήξουν το προφίλ του ως αντικειμενικού Μέσου. 
  • Ο δημοσιογράφος δεν πρέπει να θεωρεί καμία ανάρτησή του στα social media προσωπική, καθώς κάθε έννοια απορρήτου μπορεί να παραβιαστεί. Για το λόγο αυτό, παραμένει προσηλωμένος στον κώδικα δεοντολογίας του Μέσου που εκπροσωπεί σε όλες του τις αναρτήσεις, σε όλα τα θέματα και όλο το 24ωρο. 
  • Σε περίπτωση αναπαραγωγής (retweet, repost, reblogging), να προτάσσεται ένα σχόλιο του δημοσιογράφου που θέτει το νοηματικό πλαίσιο, διαφορετικά η απλή αναπαραγωγή μπορεί να υποδηλώνει προσυπογραφή ή συμφωνία με 
το αρχικό post. 
  • Ο δημοσιογράφος να αποφεύγει την εμπλοκή σε online λογομαχίες και οργισμένους διαλόγους με άλλους δημοσιογράφους ή μέλη του κοινού. Να απευθύνεται πάντα με σεβασμό, να μην ξεπερνά τα όρια της ευπρέπειας στο δημόσιο λόγο και να μην παρασύρεται σε υβριστικούς χαρακτηρισμούς. Ένθερμοι πλην πολιτισμένοι διάλογοι δεν αποκλείονται για δημοσιογράφους που η κυρίως δουλειά τους είναι η έκφραση γνώμης, όπως αρθρογράφοι, 
σχολιαστές και μπλόγκερς. 
  • Ο δημοσιογράφος που έχει παρουσία στα social media εμφανίζεται πάντα επωνύμως, αναγράφοντας το ονοματεπώνυμο και το Μέσο για το οποίο εργάζεται. 
  • Η ορθή αναφορά των στοιχείων ταυτότητας του δημοσιογράφου δεν αρκεί για να δημιουργήσει σχέσεις εμπιστοσύνης. Η αξιοπιστία του στα social media 
χτίζεται με επιμονή και διάδραση. 
  • Κοινοποιεί φήμες μόνο αν διευκρινίσει ότι πρόκειται για φήμες ή αν το θέμα παρουσιάζει ευρύτερο δημοσιογραφικό ενδιαφέρον π.χ. το θιγόμενο πρόσωπο αντιδρά δημόσια για αυτές. 
  • Κοινοποιεί ειδήσεις από άλλα Μέσα αλλά υπό όρους: αν είναι συμβατό με την πολιτική που τηρεί στο θέμα αυτό το Μέσο Ενημέρωσης στο οποίο εργάζεται, αν γνωρίζει καλά τον ρεπόρτερ που έχει κάνει την αποκάλυψη, αν αναγράφεται η πηγή ή αν η είδηση έχει αξιοποιηθεί και σε ρεπορτάζ του Μέσου. 
  • Πριν προβεί σε διάδραση ή αναπαραγωγή tweet ή post δημόσιου προσώπου ή οργανισμού βεβαιώνεται ότι το προφίλ είναι αυθεντικό. Δεν αρκείται στο ειδικό σύμβολο που πιστοποιεί την αυθεντικότητα αλλά ρωτά αν είναι επίσημο account. 
  • Πριν «ποστάρει» κάποια είδηση, αναλογίζεται ζητήματα ασφάλειας που μπορεί να ανακύπτουν· π.χ. με αυτό τον τρόπο αποκαλύπτει την ταυτότητα μιας πηγής που σε αυτή την περίπτωση θα βρεθεί σε κίνδυνο, ή την τοποθεσία κάποιου που βρίσκεται σε εμπόλεμη ζώνη. 
  • Ο δημοσιογράφος δεν χρησιμοποιεί τις πληροφορίες που βρίσκει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να «κερδίσει έδαφος» στο ρεπορτάζ. Παίρνει το έναυσμα αλλά επιδιώκει περαιτέρω απευθείας επαφή μέσω τηλεφώνου/email ή από κοντά για πιο αξιόπιστη και ολοκληρωμένη πληροφόρηση. 
  • «Κάνει friend» πηγές αλλά φροντίζει να είναι ισομερώς και από τις δύο πλευρές εντός θέματος. Αποφεύγει τα αιτήματα φιλίας σε ανώνυμες/κρυφές πηγές, καθώς η κίνηση αυτή μπορεί να προδώσει την εμπιστευτική σχέση. 
  • Ενθαρρύνεται η σύνδεση μέσω social media συναδέλφων στο ίδιο μέσο ή newsroom, ειδικά όταν αυτό γίνεται σε κοινωνικά δίκτυα που δεν προϋποθέτουν αποδοχή ή ανταπόδοση (όπως πχ. το twitter). Αποφεύγεται 
όμως από προϊσταμένους προς υφισταμένους. 
  • Αν ο δημοσιογράφος παραθέσει tweet ή post άλλου προσώπου, τον ενημερώνει σε περίπτωση που αυτό έχει κοινοποιηθεί σε λίγα άτομα (σεβασμός σε ρυθμίσεις απορρήτου/ιδιωτικότητας) και επιβεβαιώνει ότι η συγκεκριμένη ανάρτηση απηχεί το γενικότερο ύφος, κοινώς είναι αντιπροσωπευτικό των απόψεων του εν λόγω προσώπου και αναφέρει πάντα ότι προέρχεται από κοινωνικό δίκτυο και ποιο. 
  • Όταν γίνεται λάθος ο δημοσιογράφος υποχρεούται να προβαίνει σε διόρθωση μέσω νέας ανάρτησης, στην οποία θα εξηγεί ποιες είναι οι σωστές πληροφορίες και πώς έγινε το λάθος χωρίς να σβήσει την προηγούμενη για λόγους διαφάνειας, παρά μόνο αν εγείρονται ηθικά και νομικά ζητήματα.

ΓΙΝΕΤΕ ΜΕΛΟΣ

Συμπληρώστε όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά, για να γίνετε μέλος της ΕΝ.Ε.Δ