Κώδικας Δεοντολογίας

ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΚΕΣ - ΒΟΜΒΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ


Oι απειλές για βομβιστικές ή άλλες επιθέσεις είναι συχνές και λαμβάνονται πολύ πιο σοβαρά υπόψη από τις Αρχές. Η εμπειρία, η αντίληψη και η τήρηση της δεοντολογίας είναι ο συνδυασμός που μπορεί να συμβάλει στον ορθό δημοσιογραφικό χειρισμό των απειλών, χωρίς υπερβολές και χωρίς απόκρυψη συμβάντων που αφορούν το κοινό. Το θεμελιώδες ερώτημα που τίθεται είναι το πότε πρέπει να δημοσιεύονται οι απειλές. Κριτήρια αποτελούν η ποιότητα της απειλής (αληθής/ψευδής), η πηγή πληροφόρησης, το είδος της απειλής, η εμβέλεια στους «πιθανούς στόχους», η αναστάτωση στην κοινή γνώμη και στην καθημερινότητα των πολιτών με γνώμονα τη δημόσια ασφάλεια. Επίσης, ηθικό ζήτημα αποτελεί το αν θα πρέπει και κατά πόσον να «εκπαιδεύεται» το κοινό σε συναγερμούς για  τρομοκρατικές απειλές. Σε ό,τι αφορά τα τυφλά χτυπήματα χωρίς να έχει προηγηθεί απειλή, είναι σαφές ότι πρόκειται για καταστάσεις με σκηνές βίας, ανθρωποκτονιών και πλήθος προσωπικών πληροφοριών υπόπτων και θυμάτων. Για αυτόν τον λόγο απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή. Ακόμη και ο χαρακτηρισμός μιας επίθεσης ως τρομοκρατικής ενέργειας είναι κάτι που οφείλει να εξετάζει ο δημοσιογράφος λόγω της σκοπιμότητας να αποδίδει ένα καθεστώς τέτοιους χαρακτηρισμούς όχι μόνο σε εξτρεμιστές αλλά και σε πολιτικούς αντιπάλους.            Το πρώτο μέλημα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η αξιολόγηση της πηγής. Δηλαδή, το εάν η ύπαρξη της απειλής απορρέει ως είδηση από πληροφόρηση που προέρχεται από την Αστυνομία. Αν απορρέει από κάποιον μη κρατικό φορέα απαιτείται διασταύρωση της πληροφορίας από την αρμόδια αρχή. Αν οι ίδιοι οι Δημοσιογράφοι είναι δέκτες της πληροφορίας, προσπαθούν να ελέγξουν την πηγή και ενημερώνουν τον διευθυντή Σύνταξης. Τα θεσμικά όργανα αλλά και ο απειλούμενος στόχος ενημερώνονται αρμοδίως από τη δημοσιογραφική διεύθυνση. Από τη στιγμή που θα γίνει η διασταύρωση, ότι πράγματι υπάρχει απειλή (άσχετα αν αποδειχθεί ή όχι πραγματική), μπαίνουν οι Δημοσιογράφοι στο δίλημμα αν θα δημοσιεύσουν ή όχι την είδηση. Ενημερώνουν τον υπεύθυνο διευθυντή Σύνταξης και ακολουθούν τους Κώδικες Δεοντολογίας σε συνδυασμό με τις πολιτικές και τις διαδικασίες που έχουν θεσμοθετηθεί. Αξιολογούν την ποιότητα της απειλής (πιθανότητα ψευδούς απειλής), την αναστάτωση που έχει ήδη ή πιθανόν να προκληθεί κατά την προσπάθεια αντιμετώπισής της (εκκένωση χώρων, ρύθμιση κυκλοφορίας), το μέγεθος των ζημιών που υπολογίζεται ότι θα προκαλέσει αλλά και τη χρησιμότητα έγκαιρης και ψύχραιμης δημοσίευσής της, πάντα με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και τη δημόσια ασφάλεια. Στο διαδίκτυο, όπου η πληροφόρηση είναι άμεση, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, ώστε η ταχύτητα στην ενημέρωση να μην πλήξει την εγκυρότητα και να μην προκαλέσει ανώφελη αναστάτωση της κοινής γνώμης. Ωστόσο, η διεύθυνση σύνταξης μπορεί να εκτιμήσει ότι η δημοσίευση της απειλής μπορεί, μερικές φορές, να επιφέρει θετικά αποτελέσματα, όπως η προστασία της δημόσιας ασφάλειας και η αρωγή στις ενέργειες των θεσμικών οργάνων κατά τη διαδικασία αντιμετώπισης, π.χ. εκκένωση χώρου ή έγκαιρη ενημέρωση πολιτών. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη χρήση των social media ως πηγών ειδήσεων και διαδικτυακών πλατφορμών ενημέρωσης των πολιτών, καθώς η ταχύτητα και η διαδραστικότητα της λειτουργίας τους δυσχεραίνουν τη διασταύρωση των πληροφοριών και διευκολύνουν την παραπληροφόρηση, τη δημιουργία εντυπώσεων ή χειραγώγηση (ιδιαίτερα σε εκτεταμένες, π.χ., τρομοκρατικές απειλές) και την πρόκληση πανικού. Η εξορθολογισμένη χρήση τους μπορεί να φανεί πολύ αποτελεσματικό εργαλείο για την έγκαιρη ενημέρωση και ασφάλεια των πολιτών. Σε αυτές τις περιπτώσεις έγκυρη πληροφορία διακινείται στα social mediaαπό τους λογαριασμούς των Αρχών. Σημαντικό είναι ο δημοσιογράφος να παρακολουθήσει την εξέλιξη του συμβάντος και να γράφει για την έκβασή του. Οφείλει, δηλαδή, να ενημερώνει το κοινό μέχρι και τη λήξη της απειλής, ακόμα και αν επρόκειτο για ψευδή συναγερμό. Σε αυτές τις περιπτώσεις διαδραματίζουν ρόλο η εμπειρία και η αντίληψη της δημοσιογραφικής διεύθυνσης. Πρέπει να μπορεί να κρίνει τη σοβαρότητα της απειλής και να προβάλει ανάλογα την είδηση (ως προς την ιεράρχησή της στην ιστοσελίδα, τον τίτλο και τις λέξεις-κλειδιά που εμπεριέχονται σ’ αυτόν, αν θα είναι έκτακτη, το περιεχόμενο ως προς το μέγεθος και την έκταση). Όταν εκδηλώνεται τρομοκρατική ενέργεια να  λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι οι δράστες τέτοιων πράξεων συχνά προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τα Μέσα Ενημέρωσης για την απήχηση και την πρόσβαση στο κοινό ή ακόμη και τη μετάδοση κεκαλυμμένων μηνυμάτων. Η άσκηση αυτής της ελευθερίας του Τύπου επιβάλλει μεγαλύτερο καθήκον αυστηρότητας και ειλικρίνειας όσον αφορά τους κινδύνους παραπληροφόρησης και χειραγώγησης. Κατά τη διάρκεια ζωντανών εκπομπών, να εξετάζεται εάν η κάλυψη θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις για την ασφάλεια ανθρώπων, των αρχών επιβολής του νόμου ή άλλων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα πρέπει να σταθμίζεται προσεκτικά η χρήση του όρου «τρομοκρατία». Σε μια πρωτοφανή και έντονα συναισθηματική κρίση που συνδέεται με μια τρομοκρατική επίθεση ή μια μαζική απώλεια ζωής, ο δημοσιογράφος αντιδρά με τη λογική, και όχι με συναίσθημα. Δεν αναπαριστά την πραγματικότητα και δεν παίρνει θέση. Προσέχει να μη μεταφέρει προπαγάνδα. Η κάλυψη των τρομοκρατικών επιθέσεων πρέπει να επικεντρωθεί εξίσου στα θύματα, ως υποχρεωτική πληροφόρηση. Περισσότερες αναφορές πρέπει να γίνονται για τα θύματα παρά για τους δράστες, καθώς επίσης για την έρευνα, το πολιτικό πλαίσιο και όλες τις άλλες πτυχές. Ποτέ δεν δείχνει εικόνες με αναγνωρίσιμα θύματα ή αναστατωμένους συγγενείς στην οθόνη παρά τη θέλησή τους ή σε καταστάσεις που επηρεάζουν την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους. Προτιμάται η χρήση επίσημων ή άλλων αξιόπιστων πηγών (δηλώσεις, ενημερώσεις με παραδοσιακά Μέσα ή Μέσα κοινωνικής δικτύωσης των Αρχών). Δεν βιάζεται να δείξει ένα βίντεο και ειδικά από social media, εάν δεν υπάρξει επιβεβαίωση γνησιότητας, είτε εξειδικευμένοι συντάκτες/συντάκτριες  στην αίθουσα σύνταξης «επαληθεύσουν την αυθεντικότητά του».

  • Το πρώτο μέλημα είναι η αξιολόγηση της πηγής. Δηλαδή, η ύπαρξη της απειλής απορρέει ως είδηση από πληροφόρηση που προέρχεται από την Αστυνομία; Αν απορρέει από κάποιον μη κρατικό φορέα απαιτείται διασταύρωση της πληροφορίας από την αρμόδια αρχή 
  • Αν οι ίδιοι οι Δημοσιογράφοι είναι δέκτες της πληροφορίας, προσπαθούν να ελέγξουν την πηγή και ενημερώνουν τον διευθυντή Σύνταξης ο οποίος αποφασίζει το τι και πότε θα δημοσιοποιηθεί
  • Τα θεσμικά όργανα αλλά και ο απειλούμενος στόχος ενημερώνονται αρμοδίως
  • Από τη στιγμή που θα γίνει η διασταύρωση, ότι πράγματι υπάρχει απειλή (άσχετα αν αποδειχθεί ή όχι πραγματική), ενημερώνουν τον  διευθυντή Σύνταξης
  • Αξιολογούν την ποιότητα της απειλής (πιθανότητα ψευδούς απειλής), την αναστάτωση που έχει ήδη ή πιθανόν να προκληθεί κατά την προσπάθεια αντιμετώπισής της (εκκένωση χώρων, ρύθμιση κυκλοφορίας), το μέγεθος των ζημιών που θα προκαλέσει αλλά και τη χρησιμότητα έγκαιρης και ψύχραιμης δημοσίευσής της, πάντα με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και τη δημόσια ασφάλεια
  • Στο διαδίκτυο, όπου η πληροφόρηση είναι άμεση, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, ώστε η ταχύτητα στην ενημέρωση να μην πλήξει την εγκυρότητα και να μην προκαλέσει ανώφελη αναστάτωση της κοινής γνώμης
  • Δημοσίευση με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά μπορεί, μερικές φορές, να επιφέρει θετικά αποτελέσματα στις αρχές, όπως η προστασία της δημόσιας ασφάλειας και η αρωγή στις ενέργειες των θεσμικών οργάνων. Ως εκ τούτου απαιτείται πλήρης συνεργασία
  • Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη χρήση των social media ως πηγών ειδήσεων και διαδικτυακών πλατφορμών ενημέρωσης, καθώς μπορεί να διευκολύνουν την παραπληροφόρηση, τη δημιουργία εντυπώσεων ή χειραγώγηση (ιδιαίτερα σε εκτεταμένες, π.χ., τρομοκρατικές απειλές) και την πρόκληση πανικού
  • Οι Δημοσιογράφοι οφείλουν να ενημερώνουν  το κοινό μέχρι και τη λήξη της απειλής, ακόμα και αν επρόκειτο για ψευδή.
  • Όταν εκδηλώνεται τρομοκρατική ενέργεια λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι οι δράστες τέτοιων πράξεων συχνά προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τα Μέσα μαζικής ενημέρωσης για την απήχηση και την πρόσβαση στο κοινό ή ακόμη και τη μετάδοση κεκαλυμμένων μηνυμάτων
  • Κατά τη διάρκεια ζωντανών εκπομπών, να εξετάζεται εάν η κάλυψη θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις για την ασφάλεια των ομήρων, των αρχών επιβολής του νόμου ή άλλων
  • Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα πρέπει να σταθμίζεται προσεκτικά η χρήση του όρου «τρομοκρατία»
  • Δεν αναπαριστά ο δημοσιογράφος την πραγματικότητα και δεν παίρνει θέση. Προσέχει να μη μεταφέρει προπαγάνδα
  • Η κάλυψη των τρομοκρατικών επιθέσεων πρέπει να επικεντρωθεί εξίσου στα θύματα, ως υποχρεωτική πληροφόρηση
  • Ποτέ δεν δείχνει εικόνες με αναγνωρίσιμα θύματα ή αναστατωμένους συγγενείς στην οθόνη παρά τη θέλησή τους ή σε καταστάσεις που επηρεάζουν την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους
  • Δεν βιάζεται να δείξει ένα βίντεο και ειδικά από social media, εάν δεν υπάρξει επιβεβαίωση αυθεντικότητας

ΓΙΝΕΤΕ ΜΕΛΟΣ

Συμπληρώστε όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά, για να γίνετε μέλος της ΕΝ.Ε.Δ